Sevgili Kanal Yolcu ekibi,
Ayşe geçen raporda bir sonraki durağımızı söylemedi. Ben söyleyeyim: Ayvalık. Planımda orada iki gün vardı. Dört hafta kaldık.
Ayşe bir de defterimde bir satırın üstünü çizdiğimi yazmış. Hangi satır olduğunu sormamış. Siz de sormayın.
Önce bilgiler:
Takım: “Henüz”.
Yer: Ayvalık ve karşısındaki ada, Cunda.
Planlanan kalış: İki gün.
Gerçek kalış: Dört hafta.
Sebep: Para.
Çanakkale’den sabah otobüsüyle çıktık, öğlen Ayvalık’taydık. İlk iş Ayvalık tostu yedik. Ayvalık tostu bildiğiniz tostlara benzemiyor: kocaman bir ekmeğin arasında sucuk, salam, kaşar, turşu, domates, bir de ketçapla mayonez. Birer tane yetti; akşama kadar acıkmadık.
Hesabı ben ödedim. Sonra defterimi açtım. Rotamız da bütçemiz de orada; her ayın ayrı bir sayfası var. Nisanın sayfası şöyle:
Kadıköy’de kaçan deniz otobüsü: İki bilet. Yandı.
Moda’da fazladan iki gece: Biri yarı fiyatına.
Bursa’da üç boş gün: Otel, İskender, dört çay.
Çanakkale’de bir gün daha: Ayşe’nin günü. Pişman değilim.
Sonuç: Bu gidişle paramız eylüle yetmez.
Bütçeyi ben yapmıştım. Her şeyi hesaba katmıştım; bir tek plana uymayan günleri katmamıştım. Oysa yarışmamız şimdiye kadar çoğunlukla o günlerden oluştu.
Ayşe tostunun son lokmasını yedi.
— Çalışırız, dedi.
Ben o sırada kafamda üç plan yapmıştım. Üçü de eve dönmekle bitiyordu. Ayşe’ninki tek kelimeydi.
Öğleden sonra Cunda’ya geçtik. Cunda, Ayvalık’ın tam karşısında bir ada; karaya köprüyle bağlı. Dar sokaklar, taş evler, deniz kenarında baştan sona balık lokantaları. Masaların çoğu boştu; bazı camlarda bir kâğıt vardı: “Eleman aranıyor.”
Birinci lokanta: “Haziranda gelin.”
İkinci lokanta: “Bize aşçı lazım.”
Üçüncü lokanta: Yılmaz abi.
Yılmaz abi elli beş yaşlarında, kısa boylu, sesi lokantasından büyük bir adam. Lokantası küçük: içeride altı masa, dışarıda, denizin hemen kenarında on masa. Bize şöyle bir baktı.
— Deneyiminiz var mı?
— Yok, dedim.
— Henüz, dedi Ayşe.
Bu iki kelime daha önce de yan yana gelmişti: kayıt formunda, “Deneyim” satırında. Takımımızın adı oradan geliyor.
Yılmaz abi bir bana baktı, bir Ayşe’ye. Sonra güldü.
— Henüz, ha? Haziranda okulu biten öğrenciler gelir. O zamana kadar bana iki kişi lazım. Bir ay kalır mısınız?
Bir ay. Altı aylık yarışmanın altıda biri. Ayşe’ye baktım. Ondan bir itiraz bekliyordum. İtiraz gelmedi.
— Kalırız, dedi Ayşe.
— Kimliklerinizi verin, dedi Yılmaz abi. Sigortanızı bugün yaparım, yarın sabah on birde buradasınız. Lokantanın üstünde iki küçük oda var, onlarda kalırsınız. Yemek bizden.
Yarışmayı Yılmaz abiye söylemedik. Daha doğrusu ben söylemedim, Ayşe’ye de “Söylemeyelim,” dedim. “Bir yarışmadayız, paramız bitti” demek bana “Yarışı kaybediyoruz” demek gibi geldi. Ayşe bir şey demedi. Ama yüzünden belliydi: Bu fikri sevmemişti.
O akşam apartmanımızdan Sevim teyze aradı. Ayşe ona öğleden sonra yazmış.
— Size para göndereyim, dedi.
— Sağ ol teyze, gerek yok, dedim. İş bulduk. Kalacak yerimiz de var.
Sevim teyze iki kere daha sordu. Sonunda “Peki,” dedi, “ama tabağım…” Yola çıkarken bize bir tabak börek vermişti: “Tabağı geri getirin ama.” Tabak çantamda. Sağlam.
Ertesi sabah on birde iş başındaydık. Yeni iş arkadaşlarımız:
Fikret abi: Yirmi beş yıldır bu lokantanın garsonu. Tek kolunda dört tabak taşıyor. Hiçbir şey yazmıyor, hiçbir şeyi unutmuyor.
Dilek abla: Mutfak onun. Ayvalık’ın hemen yanındaki Küçükköy’den geliyor. Az konuşuyor, çok doyuruyor.
Oğuz: On dokuz yaşında. Bulaşık, servis, her şey. Sabahları en erken o geliyor, en son ben.
Yılmaz abi: Kasada. Bir de kapıda: Lokantanın önünden geçen herkesi içeri çağırıyor. Yarısı da giriyor.
İlk gün Fikret abi bana tezgâhtaki balıkları gösterdi.
— Yarın av yasağı başlıyor, dedi. Büyük tekneler eylüle kadar ava çıkmaz. Balık yumurtlasın, çoğalsın diye.
Eylül. Yarışmanın bittiği ay. Demek balıkların da bir takvimi var.
Siparişleri önce kendi defterime yazıyordum, sonra garson defterine, yani adisyona. Fikret abi beni iki gün izledi. Üçüncü gün:
— Can, sen iki kere yazarken balık soğuyor, dedi.
Cumartesi öğlen cam kenarındaki masaya iki genç kadın oturdu. Menüyü birlikte okudular; biri bir cümleye başladı, öbürü bitirdi. Hemen tanıdım: Takım “Ayna”, ikizler, Ece ile Ela. Bursa’da, bütün takımların tanıştığı toplantıda görmüştüm. Hangisi hangisi, hâlâ bilmiyorum.
Onlar da beni tanıdı.
— Siz şey değil misiniz… dedi biri.
— …”Dokuz günlük”! dedi öbürü.
Bursa’daki basın toplantısında sunucu, deneyimimiz olup olmadığını sormuştu. “Var. Dokuz günlük,” demiştim. O cümle artık benden önce geliyor.
— Burada ne…
— …yapıyorsunuz?
— Çalışıyoruz, dedim.
Bakıştılar. Bir şey demediler. Sonra:
— Hesabı da…
— …şimdi alalım. Otobüsümüz var.
Hesabı yemekten önce istediler, yemeği on beş dakikada bitirdiler. Nereye gittiklerini söylemediler, ben de sormadım. Kapıdan çıkışlarını izledim. Bir zamanlar benim de otobüslerim vardı.
Birinci haftanın sonunda defterime şunu yazdım:
Kırılan bardak: İki. İkisi de benim.
Yanlış masaya giden tabak: Beş. Beşi de benim.
Günde attığım adım: Telefonuma göre yirmi bin.
Uğrayan takım: Bir. Hesabı yemekten önce istedi.
Fikret abinin kırdığı bardak: Yok.
İkinci hafta bir şey keşfettim: Garsonluk da bir rota işi. Yedi numaralı masa, sonra on iki, sonra mutfak, sonra dışarıda dört numara. En kısa yol, en az adım. Bunu bir kâğıda çizdim. Fikret abi kâğıda baktı.
— Rota mı bu?
— Rota.
— Masalar yerinden kaçmıyor ki Can.
Ama o hafta yanlış masaya tek tabak gitmedi. Bunu da yazayım.
Bir akşam bir müşteri lüfer var mı diye sordu.
— Lüferin mevsimi sonbahar abi, dedim. Ekimde gel.
Bu cümleyi İstanbul’da, Anadolu Kavağı’nda bir garsondan duymuştum. O gün lüferi soran bendim.
Ayşe her gün iki servis arasında Cunda’nın taş sokaklarına çıkıp çizdi. Akşam servisine hep son dakikada yetişti. Fikret abi saatine bakıp gülüyordu.
Çarşamba günü kapıda Yılmaz abinin sesini duydum: “Buyurun, buyurun!” İçeri iki kişi girdi: Takım “Mola”, Hüseyin Bey ve oğlu Burak. Hüseyin Bey otuz yıl tır şoförlüğü yapmış; Bursa’da “Türkiye’nin bütün yollarından geçtim ama hiçbir yerde durmadım” demişti. Cebinde yine katlanmış bir kâğıt harita vardı.
Beni görünce durdu.
— Takım “Henüz”! Yarışı bıraktın mı evlat?
— Bırakmadık, dedim. Paramız bitti. Bir ay çalışıyoruz.
Fikret abi yan masayı topluyordu. Duydu, sesini çıkarmadı.
Hüseyin Bey oturdu. Haritasını cebinden çıkarmadı. Bir rakibin önünde ben de çıkarmazdım. Burak telefonundan bir şeye bakıyordu. Babası haritaya güveniyor, oğlu telefona. Hesabı öderken Hüseyin Bey bana döndü:
— Bizim takımın adı neydi?
— “Mola.”
— Ben otuz yıl molayı sevmedim, dedi. Zaman kaybı sandım. Şimdi bakıyorum, aklımda ne kaldıysa molalarda kalmış.
Ona hak vermedim. Henüz.
O gece Fikret abi sordu:
— Yarış ne?
Anlattım: On takım, altı ay; en çok yeri gezen takım kazanıyor. Sonra “Yılmaz abiye söyleme,” dedim.
— Peki, dedi. Başka bir şey sormadı.
Üçüncü haftanın salı günü kapıdan iki kişi girdi. Önce eski bir fotoğraf makinesi gördüm, sonra Gizem’i, sonra Nazlı’yı. Takım “Rüzgâr”. Yarışmanın ilk günlerinde Kadıköy’de aynı evde kaldığımız, sonra bir sabah telefonlarımızı ayakkabılarıma saklayıp bizden önce yola çıkan iki arkadaş. Bursa’da Nazlı, Ayşe’ye “Tanışıyor muyuz?” demişti.
Benim masalarımdan birine oturdular. Fikret abi yüzüme baktı.
— Ben bakayım mı?
— Ben bakarım, dedim.
Masaya gittim, “Hoş geldiniz,” dedim, menüleri bıraktım. Nazlı menüye uzun uzun baktı.
— Bugün ne var? dedi. Menüye.
— Çipura, levrek, kalamar. Çipura bu sabah geldi.
— Çipura, dedi Nazlı.
— Bana da, dedi Gizem.
Bu sefer Nazlı “Tanışıyor muyuz?” demedi. Bana hiçbir şey demedi. Ben de bir garsonun söyleyeceğinden fazlasını söylemedim. Tabakları zamanında getirdim, ekmeği tazeledim, çaylarını unutmadım. O gün hiçbir tabak yanlış masaya gitmedi.
Çipuraları bırakırken Gizem’in alçak sesle söylediğini duydum:
— Bir “merhaba” desen ne olur?
— Sonra konuşuruz, Gizem, dedi Nazlı.
Gizem çatalını tabağın kenarına bıraktı. Yemeğin geri kalanında ikisi de tek kelime konuşmadı.
Hesabı Nazlı ödedi, kalktı, beklemeden çıktı. Gizem bir an durdu.
— Teşekkürler, Can, dedi.
Sonra doğruca kapıya gitmedi; salonun öbür ucundan dolaştı. Ayşe orada, sırtı dönük, bir masanın siparişini alıyordu. Gizem tam yanından geçti. Kapıda döndü ve elini kaldırdı. Bursa’da, giden taksinin arka camından el kaldırmış mıydı, emin olamamıştım. Bu sefer ben de gördüm. Ayşe de dönmüş, kapıya bakıyordu.
Gizem’in neden dolaştığını öğleden sonra anladım.
Mutfağa gittim. Dilek abla bir şey sormadı, önüme bir torba soğan koydu.
— Doğra, dedi.
Doğradım. Gözlerim yaşardı. Soğandan.
O sırada benim masalarıma Fikret abi baktı. Bunu sonra Oğuz’dan öğrendim.
İki servis arasında Ayşe önlüğünü çıkarırken cebinden bir fotoğraf düştü. Fotoğrafı oraya Ayşe koymamıştı. Moda’da, deniz kenarında dördümüz: önümüzde boş midye kabukları, Nazlı gülüyor, Ayşe’nin elinde çizim defteri. Birlikte geçirdiğimiz son akşam midyeci çekmişti, Gizem’in makinesiyle. Gizem o akşam “Film bitince bastıracağım. Size de bir tane,” demişti.
Bastırmış.
Fotoğrafı çevirdik. Arkasında hiçbir şey yazmıyordu.
— Nazlı’nın haberi var mı? dedi Ayşe.
— Bence yok, dedim.
Ayşe fotoğrafı çizim defterinin arasına koydu.
O hafta sonu Cunda doldu. Adadaki bir otelin plajında üç gün dans ve müzik vardı. Afişini hiç görmedim; programı masalardan öğrendim. Bir masa sabah yaptıkları yogayı anlattı, bir başkası gün batımındaki DJ’i, bir başkası da gece ateşle dans edenleri. Lokantamız üç gün boyunca burnu güneşten kızarmış, sırtında yoga minderi taşıyan dansçılarla doldu.
Bir masada bir kadın bana şöyle dedi:
— Garsonlar iyi dansçı olur. Hep dönüyorlar.
O sırada tek kolumda üç tabak vardı. Döndüm. Hiçbiri düşmedi. Masada alkış koptu. Fikret abi uzaktan başını salladı.
— Üç tabak, dedi sonra. Dörde daha var.
Cumartesi iki servis arasında Ayşe’yle o plaja gittik. Kıyıda bir sürü insan aynı adımı öğreniyordu. Ayşe çizdi, ben saydım: kırk iki kişi, bir adım.
O gece, lokantayı kapatırken son masada birkaç dansçı kalmıştı. Kalkarken iskelede bize plajdaki o adımı gösterdiler: sağa iki, sola bir, sonra dönüş. Fikret abi Dilek ablayla dans etti, ben Oğuz’la. Kim önde, kim arkada, anlaşamadık. Yılmaz abi kapıdan “Bardaklara dikkat!” diye bağırdı. Ayşe iskelenin kenarına oturmuş, bizi çizmeye çalışıyordu. Gülmekten çizemiyordu.
Saat bire doğru içeride iki masayı birleştirip hep birlikte oturduk. Dilek abla mutfakta kalan kalamarları getirdi, Yılmaz abi çayları. Fikret abi lokantadaki yirmi beş yılını anlattı.
— Ayvalık’tan pek çıkmadım, dedi. Ama bütün Türkiye bu masalara oturdu. Bir de dansçılar.
Herkes güldü. Ben de güldüm. Sonra fark ettim: Üç gündür defterimi açmamıştım.
Pazartesi sabahı defteri açıp hesabı yaptım: maaşlar, bir de hafta sonunun bahşişleri. Bahşişleri bir kutuda topluyoruz, haftada bir hepimiz eşit bölüşüyoruz. Biraz idare etsek bir hafta erken gidebilirdik. Bir hafta! Eskiden bunu hemen Yılmaz abiye söylerdim.
Defterimi kapattım. Yılmaz abiye “bir ay” demiştik.
Ayşe defterimi kapattığımı gördü. Bir şey demedi.
Son hafta Ayşe her akşam, kapanıştan sonra, iskelede biraz daha uzun oturdu.
Perşembe günü telefonuma sizden bir mesaj geldi: Bursa’daki basın toplantısı o akşam saat dokuzda yayındaymış. Mesajı Ayşe’ye gösterdim, sonra telefonu cebime koydum.
Lokantanın köşesinde bir televizyon var. Genellikle maç açık olur, sesi kısık. Saat dokuza beş kala Ayşe kasaya gitti ve Yılmaz abiden kumandayı istedi. Kanalı değiştirdi, sesi de açtı.
Dokuzu biraz geçe, ben iki tabak çipurayla masaların arasındayken, televizyondan bir ses geldi: “Takım ‘Henüz’!” Lokantada herkes başını kaldırdı. Ekranda Ayşe takımımızın adını anlatıyordu. Sonra ben: “Var. Dokuz günlük.”
Önce bir masa güldü, sonra bütün lokanta. Kameralar masanın altını çekmemiş; Bursa’da ağaca çıkınca dizimde kalan yeşil leke ekranda görünmüyordu. Buna sevindim.
Yılmaz abi bir ekrana baktı, bir bana.
— Henüz! dedi. Ben o gün anlamalıydım.
Kapanıştan sonra bizi masaya oturttu.
— Niye söylemediniz?
Bu sefer konuşması gereken bendim.
— “Yarışı kaybediyoruz” demek gibi geldi, dedim.
Yılmaz abi bir süre sustu. Sonra Fikret abiye döndü:
— Sen biliyor muydun?
— Biliyordum.
— Niye söylemedin?
— Çocuk söylemedi, dedi Fikret abi. Ben de söylemedim.
Ayşe’ye kızmam gerekiyordu; kumandayı o istemişti. Kızmadım. Sadece “Neden?” diye sordum.
— Gitmeden bilsinler istedim, dedi.
Yılmaz abi masadan kalkarken durdu.
— Yarın Küçükköy’de Teferiç Şenlikleri başlıyor, dedi. Dilek’in annesi börek yapıyor. Sabah gidin, akşama dönün. Arabayı da alın.
— Hangi arabayı?
— Yedek araba. Arkada duruyor.
Lokantanın arkasında, bir incir ağacının altında açık mavi, eski bir Citroën duruyordu. Yılmaz abiye göre “yaşlı ama sağlam”. Kapısı biraz gıcırdıyor, motoru tıkır tıkır çalışıyor.
Sabah Küçükköy’e vardığımızda sokaklar insan doluydu. Teferiç’i bize Dilek abla anlatmıştı: Küçükköy’deki Boşnak aileler yıllardır baharı böyle karşılıyormuş. Şenlik bu yıl dokuzuncu kez yapılıyormuş. Sokaklardan kalabalık bir yürüyüş, bir kortej geçti. Yürüyenleri saymaya çalıştım, sonra bıraktım. Gün boyu bir köşede halk oyunları vardı. Stantlarda Küçükköylüler kendi elleriyle yaptıklarını satıyordu; ben fiyatlara baktım, Ayşe ellere.
Dilek ablanın annesinin standında, evde pişirdiği börek tepsileri yan yana duruyordu. Kendisi de standın arkasında, gelenlere böreğin nasıl yapıldığını gösteriyordu. Hamuru masanın üstünde elleriyle çekerek inceltti; o kadar inceldi ki altından örtünün deseni göründü. Üstüne kıyma serdi, uzun bir rulo yaptı. Ruloyu yuvarlak bir tepsiye ortadan başlayarak sardı, kıvrıla kıvrıla, tepsinin kenarına kadar.
— Boşnak böreği, dedi. Annemden öğrendim, kızıma öğrettim.
— Teferiç ne demek? diye sordu Ayşe.
— Bizim için baharı karşılamak demek, kızım.
Bir saat standa yardım ettik. Ben börek sattım; dört haftalık garsonluk burada da işe yaradı. Ayşe tepsiyi çizdi.
Ayrılırken Dilek ablanın annesi bize yol için börek vermek istedi. Çantamdan Sevim teyzenin tabağını çıkardım; tabağı börekle doldurdu. Sevim teyzenin böreği bittiğinden beri tabak ilk kez doldu. Akşam servisine yetiştik.
Pazar gecesi son masayı topladık. Yılmaz abi masaya bir anahtar koydu.
— Yarışma ne zaman bitiyor?
— Eylülün sonunda.
— Araba da eylülün sonunda gelsin.
Anahtara baktım, sonra Yılmaz abiye. Teşekkür etmek istedim. Bursa’daki basın toplantısında olduğu gibi: Ağzımı açtım, hiçbir şey çıkmadı.
— Yedek araba, dedi Yılmaz abi. Ben bir yere gitmiyorum. Bir şartım var ama: Depo dolu gelecek.
O gece hesabı bir daha yaptım. Dört haftanın maaşı, bahşişler; dört hafta boyunca ne kira verdik ne yemek parası. Artık otobüs bileti yok; yerine benzin yazdım, Yılmaz abinin dolu deposunu da. Eylülün sonuna yetiyor. Lüks yok ama yetiyor. Hesabı üç kere yaptım; üçünde de yetti.
Bir de liste yaptım. Başlığına “İş arkadaşlarım” yazdım. Sonra “İş”in üstünü çizdim.
Fikret abi: Tek kolda dört tabak. Ben üçte kaldım.
Dilek abla: Bir torba soğan. Soru sormadan.
Oğuz: Bir dans. Kim önde, hâlâ bilmiyoruz.
Yılmaz abi: “Henüz, ha?” Bir de bir anahtar.
Bu listeyi bitiremedim. Her satırın yanına bir şey daha yazmak istedim; sığmadı.
Ertesi sabah çantalar arabadaydı. Dördü de iskeledeydi: Yılmaz abi, Fikret abi, Dilek abla, Oğuz. Dilek abla “Yolunuz açık olsun,” dedi. Biz arabaya binerken Oğuz bağırdı:
— Can abi! Tek kolda dört tabak! Unutma!
Kontağı çevirdim; motor ilk seferde çalıştı. Kafamda yeniden bir rota dönüyordu: masadan masaya değil, şehirden şehre. Önümüzde yol vardı, haritada bir sürü yer, eylülün sonuna daha dört buçuk ay. Gaza basmak istedim.
— Yavaş git, dedi Ayşe.
Sahil boyunca yavaş gittim. Ayşe döndü, arka camdan baktı ve elini kaldırdı. İskeledekiler de el salladı. Bursa’da giden taksinin arka camından bize bakan Gizem’di. Bu kez arka camdan bakan bizdik.
Köprüyü geçene kadar Ayşe hiç konuşmadı.
Yolda bir mola yerinde durduk, çay aldık. Ayşe defterini açtı. Gizem’in fotoğrafı sayfaların arasındaydı; ona bir süre baktı, sonra çizmeye başladı. Bu sefer neyi çizdiğini biliyorum.
Artık kendi arabamızla gidiyoruz. Pek kendi arabamız sayılmaz ama eylülün sonuna kadar öyle.
Diğer takımlar bu dört haftada kaç yer gezdi? Bilmiyorum. Sizden başka kimse bilmiyor. Dört hafta kaybettik, dört tekerlek kazandık. Bu hesap bana uyar. Artık sıradaki durağa otobüs saatine bakmadan gideceğiz. Nereye mi? Ben biliyorum; Ayşe her zamanki gibi benden beş dakika sonra öğrendi. Siz de bir sonraki raporda öğreneceksiniz.
Defterimde iki yer var: Kadıköy ve Bursa. Bu rapor size ulaşınca üç olacak. Dört haftada bir yer. Ama bize para ödeyen tek yer burası.
Bu raporu o mola yerinde yazıyorum. Hüseyin Bey haklı olabilir. Henüz emin değilim.
Bir sonraki raporda görüşmek dileğiyle! Şimdi kendinize güzel bir çay koyun, yanına da bir dilim Boşnak böreği. Biz yol kenarında içiyoruz; börek Sevim teyzenin tabağında. Afiyet olsun!
Bu hikâyedeki kişiler ve olaylar hayal ürünüdür. Gerçek kişi ya da olaylarla bir benzerlik varsa, bu tamamen tesadüftür. Gözden kaçmış olabilecek yanlışlıklar ve hatalar için içtenlikle özür dileriz.