Çanakkale

Sevgili Kanal Yolcu ekibi,

Can geçen raporun sonunda bir şey yazmış: Bursa’daki balkonda ne çizdiğimi söylemiyormuşum. Söyleyeyim: bir taksinin arka camını, camın arkasında da havaya kalkmış bir el. Basın toplantısı biter bitmez Takım “Rüzgâr”, yani Nazlı’yla Gizem, o taksiye binip gitmişti.

Ertesi sabah gösterdim. Can çizime uzun uzun baktı.

— Bu kanıt değil, dedi. Hafızadan çizmişsin.

— Kanıt değil, dedim. Hatıra.

Gizem elini kaldırdı mı? Ben hâlâ “kaldırdı” diyorum. Can artık “emin değilim” demiyor, “bilmiyorum” diyor. Bu da bir şey.

Can bir de toplantıdan önceki akşam bana dört kere “Heyecanlı değilim” dediğini yazmış. Doğru, ben de saydım. Beşincisini iki gün sonra, otobüste söyledi: “Heyecanlı değildim.” Kameralar bir gün önce gitmişti.

Sonraki durağımızı Can, rotayı baştan yaparken seçmişti: Çanakkale. Ben de her zamanki gibi ondan beş dakika sonra öğrendim.

— Bursa’da on takım aynı salondaydı, dedi Can. Çoğu güneye, İzmir’e iner. Biz batıya gidiyoruz, Çanakkale Boğazı’na.

Kimin nereye gittiğini bilmiyoruz tabii. Can da bilmiyor. Ama bir tahmini olunca rahatlıyor.

Sabah otobüsüne bindik, öğleden sonra Çanakkale’deydik. Otelimiz kordona, yani deniz kenarındaki uzun yola yakın. Çantaları bırakıp hemen denize indik. Karşı kıyı çok yakın; feribotla en kısa yoldan on beş dakika.

Kordonda kocaman bir at duruyor. Uzaktan tahtadan yapılmış gibi görünüyor: eski, biraz yorgun bir at. Ama tahta değil. Can telefonundan okudu: içi demir, dışı fiberglas, boyu on iki metre. Bir Hollywood filminde oynamış; film bitince Türkiye’ye hediye etmişler. 2004’ten beri burada.

Truva atının hikâyesini bilirsiniz: askerler tahta bir atın içine saklanmış, at şehre alınmış, içindekiler de gece dışarı çıkmış. Öyle anlatılır.

Can atın etrafında iki tur attı. Sonra başını kaldırıp karnına baktı.

— İçinde kimse yok, değil mi? dedi.

Bir haftadır ayakkabılarını giymeden önce içlerine bakıyor. Şimdi de bir atın içine bakmak istiyor. Bunu da bir kenara yazın.

Ben atı çizmeye oturdum. Yarım saat sonra arkamda biri durdu. Döndüm: genç bir kadın, omzunda çamur lekeli bir bez çanta. Tırnaklarının kenarında kurumuş çamur vardı.

— Bacakları çok güzel olmuş, dedi. Atın bacakları. Herkes kafasından başlar, bacaklara sıra gelmez.

Adı Melis. Burada, üniversitede seramik okuyor. Defterimi ona uzattım. Çizimlere tek tek baktı: Anadolu Hisarı, Büyükada’daki köşk, Cumalıkızık’taki iki tokmaklı kapı.

— Siz resim mi okudunuz?

— Okudum. Şimdi bir yarışmadayız, dedim ve Can’ı gösterdim.

Can atın öbür tarafından el salladı. Hâlâ karnına bakıyordu.

— Şehrin adı nereden geliyor, biliyor musunuz? dedi Melis.

— Kaleden, dedi Can.

Can’ın yanımıza ne zaman geldiğini görmemiştim.

— Yarısı kaleden, dedi Melis. Eskiden kalenin çevresinde çok çömlekçi varmış; çanakları, çömlekleri her yere gidermiş. Çanak dediğimiz, bildiğiniz toprak kap. Sonunda kaleye “Çanak Kalesi” demeye başlamışlar. Öyle anlatırlar.

Sonra aklına bir şey gelmiş gibi ekledi:

— Bu sonbahar bienal de var. Onuncusu.

Çanakkale Bienali’nin adını duymuştum ama hiç gelmemiştim. Bienal, iki yılda bir yapılan büyük bir sanat buluşması. Burada sergiler şehrin dört bir yanına yayılıyormuş.

— Ne zaman? dedim.

— Hep sonbaharda olur. Geçen sefer ekimin başında açılmıştı. Bu seferkinin tarihini ben de daha bilmiyorum.

Yarışma eylülün sonunda bitiyor. Bienal ekimde. Kafamda bir hesap yaptım; Can’ın hesaplarına benziyordu.

— Sanatçılar nasıl katılıyor? dedim. Başvuru mu yapıyorlar?

— Bildiğim kadarıyla başvuru yok. Sanatçıları bir kurul seçiyor, davet ediyor.

Demek doldurulacak bir form yok. Kayıt günü formdaki “Deneyim” satırına Can “Yok” yazmıştı, ben de yanına “Henüz” eklemiştim. Burada o satır bile yok.

— Peki kurul seni nasıl bulacak? dedi Can.

— Bilmiyorum, dedim.

Melis sergilerin nerelerde olduğunu anlattı: eski depolarda, bir kütüphanede, şehrin içinde ve dışında. Bazı sanatçılar o binalar için yeni işler yapıyormuş.

— Bienalin merkezi de Sarıçay’ın kıyısında, dedi. Eski bir palamut deposu.

— Palamut mu? dedi Can. Balık deposu mu?

Melis güldü.

— Balık değil. Meşe palamudu, meşe ağacının meyvesi. Eskiden deri işinde kullanılırmış. O depolar palamutla dolarmış.

Bir an gözümün önüne ızgarada bir palamut geldi. Can’ın da öyle olmuş; yüzünden belliydi.

Melis’i asıl heyecanlandıran başka bir şeydi:

— Bu yaz bir de seramik sempozyumu var. Başka ülkelerden de sanatçılar gelecek, birkaç hafta burada çalışacaklar. Şehir için büyük seramik heykeller yapacaklar; heykeller burada kalacakmış. Keşke beni de yanlarına alsalar.

— Ne zaman? dedim.

— Temmuzda.

Temmuzda biz nerede olacağız? Can’ın defterine göre buradan çok uzakta.

Ayrılmadan önce Melis bizi atölyeye çağırdı. Çarşının arka sokaklarında küçük bir seramik atölyesi varmış; Melis hafta sonları orada yardım ediyormuş. Adresi defterime yazdı.

— Yarın öğleden sonra gelin. Çamura dokunmak isteyen herkes gelebilir. Bir de gitmeden peynir helvası yiyin ama.

— Peynirden tatlı mı olur? dedi Can.

— Olur. Tuzsuz taze peynirden yapılır. Çarşıdaki lokantaların çoğunda var.

Ertesi sabah çarşıya çıktık. Aynalı Çarşı’nın kapısından girerken içimden bir türkü geçti: “Çanakkale içinde Aynalı Çarşı…” Bu kapıdan giren herkesin içinden geçer herhalde.

İçeride dükkânlar yan yana: seramikler, hediyelik eşyalar, küçük küçük Truva atları. Raflardaki çanaklara baktım, dün Melis’in anlattığı çömlekçileri düşündüm.

Öğlene doğru Sarıçay’a yürüdük. Sarıçay, şehrin içinden geçip Boğaz’a dökülen bir dere; kıyısında balıkçı tekneleri bağlı. Eski depolar da orada, sıra sıra. Melis’in tarif ettiği depoyu bulduk. Önünde epey durdum. Ekimde burası insanla dolacak.

— Ekimde yarışma bitmiş olacak, dedi Can.

Bu cümleyi tanıyordum. Üçüncü raporda ben yazmıştım: Anadolu Kavağı’nda garson Can’a “Ekimde gel” demişti.

Öğleden sonra atölyeye gittik. Atölye tek bir odaydı: iki çark, uzun bir masa, raflarda kurumayı bekleyen çömlekler. Her şeyin üstünde ince, beyaz bir toz vardı. Masada iki çocuk çamurdan kedi yapıyordu; yanlarında bir kâseyle uğraşan kadına “Anneanne” diyorlardı.

— Çarka oturmak ister misiniz? dedi Melis.

— Benim bir tabağım var, dedi Can. Yeter.

Bunu size anlatmam lazım. Bir keresinde, kendi şehrimizde, Can’la bir çömlek atölyesine gitmiştik. Ustamız Avanosluydu. Can’ın ilk çömleği çarkın üstünde “oturdu”, yani yavaş yavaş çöktü ve yassı bir tabak oldu. Can hemen adını koydu: “Kurabiye’nin tabağı.” Kurabiye, apartmanımızın merdivenlerinde yaşayan tekir kedi. Usta o gün Can’a bir şey söylemişti: “Çamur sabırlı eli sever.” Can’ın ikinci çömleği ayakta kaldı; bunu da yazayım, yoksa bana kızar.

Ben çarka oturdum. Ellerimi ıslattım. Çamur önce elimden kaçtı, sonra ortada durdu ve dönerek yükselmeye başladı. Ne kadar oturdum, bilmiyorum. Başımı kaldırdığımda Can kapının yanında duruyordu, elleri cebinde. Defteri de cebindeydi.

— Bir saattir orada, dedi Melis.

Çarkın üstünde küçük bir testi duruyordu: boynu ince, biraz eğri, ama ayakta.

— Kurusun, fırına veririm, dedi Melis. Bir hafta sonra hazır olur.

— Bir hafta sonra biz burada olmayacağız.

— Ben saklarım. Gelir alırsınız.

— Ekimde, dedim.

Neden öyle dedim? Ağzımdan kaçtı. Can kapıda duydu; bir şey demedi.

Akşam bir lokantada peynir helvası yedik. Krem rengi, lif lif, ılık. Can ilk lokmada sustu, ikincisinde defterini çıkardı.

— Yarın sabah dokuzda otobüs, dedi.

— Bir gün daha kalalım, dedim. Kurul sanatçıları kendisi buluyormuş. Belki bir gün beni de bulur. Yarın bütün gün çizmek istiyorum. Burayı.

Can defterine baktı.

— Bir gün daha, belki bir yer eksik demek, dedi. Eylülün sonunda.

Sonra kalemi aldı ve defterinde bir satırın üstünü çizdi.

— Tamam. Bir gün.

Hangi satırın üstünü çizdiğini sormadım.

Ertesi gün sabahtan akşama çizdim: Sarıçay’ın kıyısındaki depoları, kordonu, atı bir kez daha, karşı kıyıya giden feribotları. Can yanımda oturdu. Rota yapmadı; feribot saydı. Bir sayfa bitirdiğimde on dokuzuncu feribottaydı.

Akşam yine kordondaydık. Güneş karşı kıyının arkasında battı, atın gölgesi uzadı. Can bir süre hiçbir şey demedi. Can için çok uzun bir süre: üç dakika kadar.

— Bir şey soracağım, dedi sonunda. Planını yapamadığım bir şey.

— Sor.

— Diyelim ki kazandık. İş belki hemen başlar. Hep yolda oluruz; kameralar, raporlar… O zaman sen çarka ne zaman oturacaksın? Bienale nasıl katılacaksın? Bu seferkine olmasa bile, bir sonrakine?

Feribotlara baktım.

— Henüz bilmiyorum, dedim.

— Henüz, dedi Can. Takımımızın adı gibi.

Defterini açmadı. Bunun planını o da yapamıyor. Ben de.

Can’ın defterinde iki yer var: Kadıköy ve Bursa. Bu rapor size ulaşınca üç olacak. Adaları ve İstanbul Boğazı’nı hâlâ saymıyor; onlara jüri karar verecek.

Yarın sabah yine otogardayız. Nereye gidiyoruz? Can biliyor, ben de biliyorum. Siz bir sonraki raporda öğreneceksiniz. Melis’in rafında da benim küçük, eğri bir testim var. Onu almaya geleceğim.

Bu raporu kordonda, bir çay bahçesinde yazıyorum.

Bir sonraki raporda görüşmek dileğiyle! Şimdi kendinize güzel bir çay koyun, yanına da biraz peynir helvası. Biz Boğaz’a karşı içiyoruz; öbür kıyıda ışıklar yanıyor. Afiyet olsun!

Bu hikâyedeki kişiler ve olaylar hayal ürünüdür. Gerçek kişi ya da olaylarla bir benzerlik varsa, bu tamamen tesadüftür. Gözden kaçmış olabilecek yanlışlıklar ve hatalar için içtenlikle özür dileriz.