Grammar in brief: I’m coming, I’m not, are you?

1At a glance

There’s only one letter to think about: the vowel before -⁠yor. Look at the stem’s last vowel: after a or ı it’s ı, after e or i it’s i, after o or u it’s u, after ö or ü it’s ü. Yazıyor, geliyor, oluyor, görüyor. Nothing else depends on the verb.

who	yes	-⁠manot	muquestion
benI	geliyorum	gelmiyorum	geliyor muyum?
senyou	geliyorsun	gelmiyorsun	geliyor musun?
ohe, she	geliyor	gelmiyor	geliyor mu?
bizwe	geliyoruz	gelmiyoruz	geliyor muyuz?
sizyou (pl.)	geliyorsunuz	gelmiyorsunuz	geliyor musunuz?
onlarthey	geliyorlar	gelmiyorlar	geliyorlar mı?

2The key points

A verb’s dictionary form ends in -⁠mak or -⁠mek, by the two teams: yazmak, gelmek. Cut it off and you have the stem: yaz-, gel-. Everything else glues onto that.
The bricks always go in the same order: stem, “not”, vowel, -⁠yor, who. gel + i + yor + um, “I’m coming”; gel + mi + yor + um, “I’m not coming”.
-⁠yor itself never changes in any verb, so the endings after it are always the same too: -⁠um, -⁠sun, nothing for o, -⁠uz, -⁠sunuz, -⁠lar. Learn them on gelmek and you know them for all.
If the stem ends in a or e, that letter goes, and the vowel goes by whichever is now last: başla- → başlıyor, oyna- → oynuyor. If it ends in ı, i, u or ü, touch nothing: okuyor, yürüyor.
A verb has its own “not”, inside it: -⁠ma straight after the stem. Before -⁠yor its vowel narrows too: gelmiyor, yazmıyor, olmuyor. Değil is for words without a verb. And hiç with a negative is “not at all”: Hiç anlamıyorum.
The question is a separate word, mu, and the “who” moves onto it: geliyor musun? After -⁠yor it’s always mu. If the question already has ne, nereye or kaç in it, no particle: Ne yapıyorsun?
You can leave out ben: the ending already says who. And onlar can drop its -⁠lar, above all when you’ve said who: Ayşe ve Can geliyor.
It’s the tense for “right now”, for “usually” and for what’s already arranged: Şimdi çalışıyorum, Her gün çalışıyorum, Yarın çalışıyorum. So it’s English’s plain present too, not only its “-⁠ing”: biliyorum is “I know”, anlıyorum “I understand”.

3How it works

	yes	not	question
yazmakafter a, ı	yazıyor	yazmıyor	yazıyor mu?
gelmekafter e, i	geliyor	gelmiyor	geliyor mu?
olmakafter o, u	oluyor	olmuyor	oluyor mu?
görmekafter ö, ü	görüyor	görmüyor	görüyor mu?
aramaka drops	arıyor	aramıyor	arıyor mu?
gitmekt → d	gidiyor	gitmiyor	gidiyor mu?
yemeke → i	yiyor	yemiyor	yiyor mu?

Look at the last two rows. Gitmek’s t turns into d only before a vowel, and the e of yemek and demek narrows only right in front of -⁠yor. Put -⁠ma in between and the stem comes back:

gidiyorum — gitmiyorum— I’m going — I’m not going

yiyorum — yemiyorum— I’m eating — I’m not eating

diyor — demiyor— says — doesn’t say

A dictionary won’t have bekliyor: you look up the dictionary form. Take off -⁠iyor and add -⁠mak or -⁠mek. If there’s no such word, put back the a or e that went, and a d before -⁠iyor may have been a t:

bekliyor → bekle- → beklemek— is waiting → to wait

anlıyor → anla- → anlamak— understands → to understand

gidiyor → git- → gitmek— is going → to go

Only a few verbs turn their t into d: gitmek, etmek. And a k at the end of a verb’s stem never softens, however much sokağa has got you used to it:

bakmak → bakıyor, çıkmak → çıkıyor— is looking, is going out

You hear the “not” in the stress: in the negative it jumps back to the syllable just before -⁠ma, which is the stem. That’s how GELmiyorum never gets mixed up with geliyorum:

GELmiyorum, YAZmıyorsun, anLAmıyoruz— I’m not coming, you’re not writing, we don’t understand

In conversation the r of -⁠yor often gets swallowed when no vowel follows it: geliyo, ne yapıyosun? You’ll hear it everywhere, but it’s always written -⁠yor.

— Ne yapıyosun? — Hiç, oturuyorum.— What are you up to? — Nothing, just sitting here.

4In real life

— Neredesin? — Geliyorum, geliyorum! Yoldayım.— Where are you? — Coming, coming! I’m on my way.

Pardon, hiç anlamıyorum. Türkçeyi yeni öğreniyorum.Sorry, I don’t understand a thing. I’ve only just started learning Turkish.

— Bu akşam evde misin? — Hayır, sinemaya gidiyoruz.— Are you in this evening? — No, we’re going to the cinema.

Cumartesi Bursa’ya gidiyoruz, biletlerimiz var.We’re going to Bursa on Saturday. We’ve got our tickets.

Her sabah vapurla işe gidiyorum.I go to work by ferry every morning.

Seni arıyorum, telefonun kapalı!I keep calling you and your phone’s off!

— Bir çay daha? — Yok, teşekkürler, içmiyorum.— Another tea? — No, thanks, I won’t.

5Where it’s easy to slip

Not like this	Like this	Why
ben geliyor	ben geliyorum	Ben doesn’t replace the ending.
geliyorsun mu?	geliyor musun?	The “who” moves onto mu.
geliyor mısın?	geliyor musun?	After -⁠yor it’s always mu.
bekleyor	bekliyor	The stem’s final e goes.
gelmeyorum	gelmiyorum	-⁠me narrows before -⁠yor.
gitiyorum	gidiyorum	t before a vowel becomes d.
bağıyor	bakıyor	A verb’s k never softens.
ne yapıyor musun?	ne yapıyorsun?	With ne, no particle.

6Check yourself

Four questions, each with two or three rules at once: the vowel before -⁠yor, what happens to the stem, where the “who” goes. Every wrong answer slips on exactly one.

1A friend asks you round this evening. Answer: “No, I’m not coming this evening, I’m working.”

2Your guests haven’t touched their food. Ask in surprise: “Aren’t you eating?”

3You read: Dede radyo dinliyor, Ayşe markete gidiyor. Which two words do you look up in the dictionary?

4You’re home late. Ask quietly: “Are the children asleep?”

— Çocuklar ?